Mamy trzy główne topologie czy też modele działania usług w sieci: scentralizowany, sfederowany[1] i rozproszony. Każdy z nich ma swoje wady, zalety i… problemy. W tym wpisie będzie o tym, czemu federacja nie zawsze jest dobrym pomysłem, jaki problem wprowadził z powodu wyboru sfederowanego modelu Mastodon. I co można z tym zrobić.
Wstęp
Na początek dla przypomnienia – albo dla kontekstu – Mastodon to serwer social media, w założeniu mający być – mniej więcej – alternatywą dla Twittera. Działaja w oparciu o protokół ActivityPub. Zamiast jednego, centralnego serwera, działającego pod jedną domeną[2] istnieje wiele serwerów. Każdy z nich ma swoją odrębną domenę, swojego administratora, swoją moderację i swoich użytkowników. A pod spodem – swoją własną bazę danych. Jednak przy tych wszystkich odrębnościach, w przeciwieństwie do sieci scentralizwoanych, serwery wymieniają się między sobą danymi, jeśli zachodzi taka potrzeba. Czyli na Bluesky nie polubimy tweeta, natomiast w przypadku wpisu na Mastodonie (toot) nie ma przeszkód by użytkownik jednego serwera polubił wpis z innego[3].
Typowym przykładem sieci zdecentralizowanej podawanym jako przykład są serwery popularnej usługi, jaką jest poczta elektroniczna (email). Niezależnie, czy „skrzynkę”[4] mamy na Gmail, Outlook, Onecie, Protonie czy własnym serwerze, możemy wysłać mail i za – pośrednictwem protokołu SMTP – dotrze on na serwer odbiorcy.
Osobiście uważam, że lepszym, bliższym przykładem usługi sfederowanej, do której można porównać Mastodona, są grupy dyskusyjne, działające w oparciu o protokół NNTP. Niestety, usługa nie jest już powszechnie używana czy znana, więc jako przykład przybliżający ideę słabo się nadaje. Jednak wydaje mi się lepsza, bo zachodziła interakcja między wieloma użytkownikami, którzy mogli swobodnie wchodzić w interakcję z treściami zamieszczonymi przez innych użytkowników. Nie było określonego przez nadawcę odbiorcy.
Technicznie działało to tak, że administrator uruchamiał serwer NNTP, ustalał z jakimi serwerami wymienia się treściami, jakie grupy, czyli treści będzie utrzymywał na swoim serwerze. I jacy użytkownicy mogą z jego serwera korzystać, czyli pobierać i zamieszczać treści. Z punktu widzenia użytkownika wyglądało to tak, że łączy się do jednego serwera, odbiera wiadomości z wybranych grup dyskusyjnych napisane przez różnych użytkowników. A jeśli coś napisze, to trafia to na wszystkie serwery, na których obsługiwana jest dana grupa.
Problem
Tyle tytułem wstępu, pora przejść do problemu. Serwer Mastodona może postawić każdy. Obecnie działa blisko 10 tys. serwerów Mastodon[5]. Gdy któryś z użytkowników zamieści toot z linkiem do strony WWW, to wszystkie serwery, na których na których znajdują się jego followers (obserwujący), generują podgląd strony. W tym celu każdy z serwerów wysyła żądanie do docelowego serwera WWW w celu pobrania strony? Gdzie problem? Ano w tym, że w przypadku kont z większą liczbą obserwujących, tych serwerów potrafi być wiele. I wysyłają te żądania w zbliżonym czasie. Z punktu widzenia ofiary, czyli serwera WWW do którego link zamieszczono to coś w rodzaju DDoS.
Temat nie jest nowy, był dokładnie opisany w 2022, z wykresami, schematem działania i ilością żądań. Gorąco polecam lekturę, szczególnie jeśli w moim opisie jest coś niejasnego. Jest tam też trochę o zasadności nazywania tego działania DDoSem. Oryginalne zgłoszenie na GitHub jest jeszcze starsze i pochodzi z roku 2017. Sam schemat „ataku” w pewnym sensie przypomina botnet, przy czym kontrolującym byłaby tu dowolna osoba zamieszczająca link w treści toota, a boty wykonują tylko jedno żądanie.
Tyle, że to wystarcza do zakłócenia działania zewnętrznych usług. O tym, że problem nie jest jedynie teoretyczny, świadczą niedawne przykłady z kraju:
Czy linki dodawane na fedi obciążają serwery www? Obciążają, bo po dodaniu linku, każdy sfederowany serwer zaciąga sobie jego podgląd.
[…]
Spotkałem się już z głosami, że to coraz poważniejszy problem, porównywalny z małym atakiem DDOS. Nie wiem na ile wpływa to na obciążenie mojej strony, ale na pewno jest zauważalne. Dlatego będę pamiętał, aby dodawać link nieco wcześniej lub później niż w innych mediach.
Źródło: https://101010.pl/@rdrozd/113668863306405283To jest problem, który mnie dotknął (blog na WP z wtyczką ActivityPub), po przeprowadzce na mniejszy serwer.
Mimo tego, że śledzących na fedi mam raptem niecałe cztery dychy, to pierwsza publikacja nowego wpisu zamuliła mi stronę na jakieś pół godziny, może dłużej, a logi były pełne błędów 500 i 503 (w tysiącach).
Dzięki pomocy @m0bi ustaliłem co bardziej obciążające wtyczki, wywaliłem je i trochę innych, zostawiając pewnie z połowę. Do tego czyszczenie instalacji i takie tam, a i tak pomogło dopiero zwiększenie limitów serwera. Dzięki temu przydycha po publikacji „tylko” na 5-10 minut :/
Myślałem o rezygnacji z wtyczki AP, ale widzę, że musiałbym też odpuścić wrzucanie odnośników do wpisów na fedi.To właściwie uniemożliwia funkcjonowanie w fediświecie malutkim amatorskim blogom bez wsparcia dużych platform.
Źródło: https://pol.social/@LukaszHorodecki/113685265406284436
Jeśli chodzi o mnie i ten blog, to z zupełnie innej okazji mam nieco stuningowaną konfigurację, relatywnie mało obserwujących, a serwer uruchomiony na dedykowanym VPSie. Więc jedyne co zauważam – poza wpisami w logach – to kilkusekundowa mniejsza responsywność serwera[6].
Dlaczego problem dotyczy Mastodona, a nie innych wspomnianych wcześniej sfederowanych usług? Powody są dwa. Po pierwsze, poczta elektroniczne czy grupy dyskusyjne działają wyłącznie same ze sobą, nie wchodząc w automatyczne, masowe interakcje z zewnętrznymi usługami. Po drugie, zjawisko popularny serwis linkuje do mniejszego i ten nie daje rady obsłużyć ruchu jest znane od dawna pod nazwą Slashdot effect. Tyle, że w tamtym przypadku ruch inicjowany był przez ludzi, a nie automatycznie. Czyli problem wynika z architektury rozwiązania i implementacji.
Rozwiązanie
Możliwych rozwiązań jest kilka. Pierwsze, najprostsze, to usunięcie interakcji z zewnętrznymi usługami w ogólności, a funkcjonalności generowania podglądu w szczególności. Tyle, że to obecnie trochę standard w social media i Mastodon wyglądałby ubogo.
Kolejne rozwiązanie to wprowadzenie jakiegoś rozwiązania typu cache, działającego w obrębie całej sieci. Czy to w stylu: serwer, którego użytkownik zamieszcza link, jego serwer generuje podgląd i rozsyła go razem z tootem. Czy też w postaci zewnętrznego, wspólnego dla wielu instancji Mastodon, serwisu służącego do generowania podglądu. Wreszcie można wyznaczyć główne serwery, które będą generować podgląd, a pozostałe będą polegać na ich danych. Tyle, że wszystkie te rozwiązania – może pierwsze najmniej – podważają niezależność działania poszczególnych serwerów.
Innym rozwiązaniem jest zmniejszenie ilości serwerów, czyli większa koncentracja użytkowników. Jednak nie zanosi się na to i trudno w praktyce na to liczyć.
Konsekwencje
Z jednej strony trudno posądzać autorów rozwiązania o celowe stworzenie takiej architektury, by powodowała problemy zewnętrznych serwisów, Z drugiej strony jeśli coś wygląda jak kaczka, chodzi jak kaczka i kwacze jak kaczka... Problem jest znany twórcom Mastodona od blisko dekady i… jest uparcie ignorowany.
Piszę o tym, bo co jakiś czas wraca temat wykorzystywania scentralizowanych platform social media (Facebook, X/Twitter) przez instytucje publicznie. I pojawia się pomysł/propozycja wykorzystania Mastodona jako alternatywy. Według mnie, przy obecnym stanie rzeczy, jest to pomysł niepoważny. Trudno oczekiwać, by instytucje państwowe czy samorządowe wykorzystywały narzędzia, o których wiadomo, że mogą być szkodliwe dla innych usług w sieci.
Mnie osobiście ten stan rzeczy zniechęca do korzystania z platformy. Nie czuję się komfortowo z tym, że mój błahy wpis może powodować problem u jakiejś strony trzeciej. Może nie na tyle, by przestać zupełnie z niej korzystać, ale na tyle, by ograniczyć aktywność. Staram się linkować tylko do swoich stron i nie podbijać (boost) wpisów z linkami.
[1] Znany też jako zdecentralizowany.
[2] Uproszczenie, w praktyce scentralizowane serwisy mają wiele serwerów, ale dla łączącego z zewnątrz użytkownika jest to niezauważalne.
[3] Uproszczenie, serwery muszą dopuszczać federację między sobą, użytkownicy nie mogą się blokować. Jednak stan domyślny i wyjściowy jest taki, że mogą.
[4] Czyli adres email.
[5] Źródło, Marzec 2026, tylko serwery działające w oparciu o oprogramowanie Mastodon. W praktyce jest więcej kompatybilnego oprogramowania o podobnym schemacie działania.
[6] Dla pamięci: load average 9,95, 3,51, 1,25 w po kilkudziesięciu sekundach od zamieszczenia wpisu. Typowo jest ok. 1 wszędzie.